Ana Sayfa Gündem 16 Ekim 2021 93 Görüntüleme

Beyazperdeye yansıyan gökkuşağı: Türkiye sinemasında LGBT görünürlüğü

ANKARA – Sosyolog His Yayla, Marmara Üniversitesi Toplumsal Bilimler Enstitüsü Sosyoloji Ana Bilim Dalı’ndaki eğitiminin akabinde “Türkiye Sinemasında LGBT kimliklerin farklı temsili 1960-2017” başlığıyla tez hazırladı.

Yayla, 1960-2017 yılları ortasında Türkiye sinemasında çekilen ve direkt LGBT karakterlerin olduğu sinemaları merkeze aldığı tezinde, 1960’lı yıllarda görülmeye başlanan LGBT karakterlerin günümüze kadar gelen süreçteki farklı temsillerini sinema ve toplum alakası bağlamında inceledi. Çalışmaya nazaran LGBT hareketi yıllar içerisinde güçlendikçe, LGBT karakterler beyaz perdede daha görünür oldu.

TÜRKİYE’DE BİLİNEN BİRİNCİ TRAVESTİ SİNEMASI: LEBLEBİCİ HORHOR

Türkiye sinemasındaki sinemalarda İntersex kimliklere odaklanan sinema olmadığı ve inceleme yapılamadığı için tez, Lezbiyen, Gey, Biseksüel, Trans (LGBT) kimlikleri merkeze alarak yazıldı. Sosyolog His Yayla’ya nazaran Türkiye sinemasında heteronormatif (heteroseksüelliğin toplumsal ve doğal norm olarak kabul edilmesi yahut bu kabulü içeren kültürel yapı) karakterlerden birinci kopuşların kökeni 1923 yılına kadar dayanıyor. Türkiye’de bilinen birinci LGBT karakteri içeren sinemalar yapılmadan evvel kimi sinemalarla birtakım nabız yoklamaları yapıldığının gözlemlendiğini belirten Yayla, “Filmlerdeki birtakım karakterler, direkt LGBT olarak sunulmasa da kimi bayan ve erkek karakterler toplumsal cinsiyet rollerine uygun heteroseksüel beşerler olarak verilmemiş, farklı bir bakış açısı veyahut farklı hal, hareket, kıyafet ile servis edilmiştir” tabirlerini kullanıyor. Türkiye’de bilinen birinci transvesti sineması olarak anılan sinemanın, senaryosunu Muhsin Ertuğrul ve Nazım Hikmet’in yazdığı, direktörlüğünü ise Muhsin Ertuğrul’un üstlendiği Leblebici Horhor olduğunu belirten Yayla, bu periyotta kılık değiştirme üzerinden yaratılan temsile dikkat çekiyor.

1960’LI YILLAR: KILIK DEĞİŞTİRME

LGBT tarihinin heteroseksüelliğin tarihi kadar eski olsa da 60’lı yıllarda LGBT hareketinin Türkiye’de varlık gösteremediğini belirten Yayla’ya nazaran LGBT görünürlüğünün olmadığı, eşcinselliğin, biseksüelliğin ve trans varoluşun sadece “sapkınlık” olgusu üzerinden bilindiği bir devirde sinemada LGBT temsilleri ortaya çıktı. 1960’lı yıllarda birçok “kılık değiştirme” sinemasının çekildiğini, birçok erkek oyuncunun bayan rolü oynadığını belirten Yayla, bu rollerin hepsinin mecburilik üzerinden kurgulandığını, karakterlerin saklanmak ya da bir oyun kurmak için bayan kılığına girdiklerini tabir etti.

Amerika ve Avrupa’nın birtakım ülkelerinde sinemada birinci olarak gey karakterlerin görüldüğünü, Türkiye’de ise birinci eşcinsel münasebetlerin bayanlar üzerinden kurgulandığını belirten Yayla, 60’lardaki eşcinsel bağ içerisindeki bayan karakterlerin genel olarak makus rollerde olduğunu belirterek şunları lisana getirdi:

“Bu devirde bayanlar, lezbiyen stereotipine nazaran kurgulanmamışlardır. Ama karakterlerin lezbiyen bağlantı içerisinde oluşları erkeksiz kalmaları ve makus ahlaklı olmalarına bağlanmıştır. Veyahut da bu karakterler kötülük peşinde koşan karakterlerdir. Bu sinemaların sonunda ise bu karakterlerin başlarına berbat bir şey gelmiştir. Nihayetinde eşcinsel ilgi içerisinde olan karakterler cadılaştırılarak temsil edilmiş ve eşcinsel münasebet lanetlenmiştir. Böylelikle Türkiye sinemasında birinci heteronormatif karakterler dışındaki karakterler seyirciye olumsuz olarak geçirilmiştir.”

70’LI YILLAR: SEKS FURYASI VE EROTİZM OBJESİ OLARAK LEZBİYENLİK

Türkiye sinemasında 1970’li yıllarda seks içerikli sinema patlaması yaşandığını belirten teze nazaran, 60’larda üstü kapalı bir formda gösterilen lezbiyen alaka sahneleri 70’lerde aleni bir biçimde seyirciye sunuldu. Yayla’ya nazaran burada emel heteronormativitenin dışındaki bir karakteri temsil etmekten öte cinsel açlığı doyurmak biçiminde kurgulandı.

Bu devirde sırf biseksüel bayan karakterlerin sinemalarda bahis alındığını belirten Yayla, bu karakterlerin bir LGBT temsili olduğu çıkarımına ulaşmanın güç olduğunu belirterek şunları kaydetti: “Çünkü sinemalarda kamera ve kurgu erkeklerin hazzına yönelik seks sahneleri ortaya koymaktadır. Bayanlar sırf erkeklerin ‘lezbiyen’ fantezilerini süslemekte, karakterlerin bir derinliği görülmemektedir. Gerçekten bayanlarla cinsel bağlantı yaşayan bayanlar bir müddet sonra cinsel açlıklarını doyuramadıkları gerekçesiyle erkeklerle birlikte olmaya devam etmektedirler.”

80’Lİ YILLAR: TRANS BAYAN GÖRÜNÜRLÜĞÜ

70’li yıllarda görülen “cinsellik amaçlı” sinemalar, 1980 askeri darbesinin akabinde gelen sansür ve yasaklarla birlikte ortadan kalktı. 80’lerin ikinci yarısında sokakta tekrar bir hareketlenmenin yükseldiğini, LGBT’lerin sokağa çıkmaya, diğerleriyle tanışmaya başladığını belirten Yayla, “Önceki periyotlarda her daim yalnız olduğunu düşünen, eşcinsellerin öldürüldüğü transların da sırf seks emekçisi olduğunu düşünen LGBT’ler bu periyotta yalnız olmadıklarını anlamış ve birbirleriyle dayanışma göstermeye başlamışlardır. Bu devirde Zeki Müren ve Bülent Ersoy üzere güçlü ekollerin varlığı da LGBT’lerin yalnız olmadıklarını algılamaları bakımından önemlidir” dedi.

1980 yılında başrolünde Bülent Ersoy’un kendisini oynadığı “Şöhretin Sonu” sinemasının kıymetine dikkat çeken Yayla, “Şöhretin Sonu sineması de Bülent Ersoy’un yaşadığı tüm süreçleri bir belgesel üzere göstermiştir. Bu sinema her ne kadar sansürün tesiriyle Ersoy’un ‘yanlış yolundan dönmesi’ ve günah çıkarmasıyla sonlansa da sinema gerçekleri göstermesi bakımından çok tesirlidir. Bu sinema sayesinde Türkiye toplumu trans bir kişinin çocukluğundan itibaren yaşadıklarını, hissettiklerini ve maruz kaldığı şeyleri bilme fırsatı bulmuştur” sözlerini kaydetti.

BİRİNCİ GEY KARAKTERİN TEMSİL EDİLDİĞİ SİNEMA: ACILAR PAYLAŞILMAZ

Türkiye’de birinci gey karakterin temsil edildiği “Acılar Paylaşılmaz” sineması de yeniden bu periyotta 1989 yılında çekildi. Sinemanın, hem gey bir karakterin birinci kere kurgulanması bakımından kıymetli hem de gey karakterin stereotiplere kaçmadan temsil edilmesi bakımından pahalı olduğunu vurgulayan Yayla, bu sürece ait şunları kaydetti:

“Darbenin getirdiği baskının yavaş yavaş ortadan kalktığı ve sokakta sol örgütlerin faal olabildiği bu devirde sinema bir avukatın oğluyla ve işiyle kurduğu bağlantıyı husus edinir. Sinemadaki gey karakter kriminalize edilmez, stereotipleştirilmez ve sinemanın sonunda başına bir şey gelmez. Ancak bu karakter babasını sınamak ve vicdanına seslenmek gayesiyle kurgulanmış olması bakımından fobiktir. Bu karakterin Türkiye sinemasında yer bulması, devrin ikonlarından Zeki Müren’in tesiri olduğu söylenebilir. Ama bu temsilin devri açısından ve görünürlük açısından tesiri kıymetlidir.”

90’LI YILLAR: LGBT FARKINDALIK PERİYODU

90’lı yıllar LGBT bireylerin öz örgütlenmelerini oluşturdukları, birinci LGBT derneklerinin kurulduğu ve sokakta görünür olmaya başladıkları devir olarak dikkat çekiyor. Bu periyotta, baş karakterin LGBT olduğu ya da güçlü LGBT karakterlerin işlendiği birçok sinema çekildi. Yayla bunlara örnek olarak, iki biseksüel bayanın aşk yaşadığı ‘Düş Gezginleri’ (Atıf Yılmaz, 1992), bir trans bayan ve bir cücenin hayatının husus olduğu ‘Dönersen Islık Çal’ (Orhan Oğuz, 1993) ve bir trans bir de trans olmayan seks personelinin hayatının mevzu olduğu ‘Gece, Melek ve Bizim Çocuklar’ (Atıf Yılmaz, 1993) sinemalarını örnek gösterdi.

Türkiye sineması tarihinde birçok unsur sahip olan bu devirde, lezbiyen bağın sinemanın merkezine alınıp incelendiği birinci sinemanın ‘Düş Gezginleri’ olduğunu belirten Yayla, sinemanın LGBT hareketinin güçlenmesine dair katkı sağladığını belirtti. Bu devirde çekilen sinemalarda LGBT karakterlerin yer almasının, yaşadıkları problemlerin görünmesi açısından kıymetli olduğunu vurgulayan Yayla şunları söyledi:

“Birbiriyle bağlantısı olan iki erkek karakterin kurgulandığı ‘Hamam’ sineması ve o periyotta çekilen LGBT içerikli sinemaların birçoklarında karakterlerin yaşadıkları ‘mahalle baskısı’, farklı cinsel yönelime sahip oldukları için hep ifşa edilme ve etraflarından izole edilme korkusu yaşamaları, bu sebepten işlerinden olmaları veyahut taciz edilmeleri üzere gündelik hayatta LGBT bireylerin karşılaştığı birçok zorluk seyirciye aktarılmıştır. Lakin bu sinemalar, homofobi, bifobi ve transfobiden azade değildir. Lezbiyen, biseksüel, gey ve trans şahıslara karşı gelişen kimi ön yargılar bu sinemaların bakış açısından görülmektedir. Bunlar LGBT hareketinin sokakta yeni yeni varlık göstermesi ve entelektüel topluluğun dikkatini yakın vakitte çekmiş olması ile ilişkilendirilebilir.”

2000’Lİ YILLARDA LGBT BİREYLERİN GÖRÜNÜRLÜĞÜ ARTTI

2000’lerin Türkiye’de LGBT hareketinin en çok ivme kazandığı devir olduğunu, Kaos GL ve Lambda İstanbul üzere 1990’larda örgütlenen oluşumların resmi olarak dernek statüsüne kavuştuğunu belirten Yayla, bu periyotta LGBTİ bireylerin görünürlüğünün arttığını belirtti. Sokakta yaşanan gelişmelerin akabinde Türkiye sinemasında da birçok sinemada LGBT karakterlerin yaygınlaştığını belirten Yayla, bu periyoda ait şu tespitlere yer verdi:

“Karakterlerin neredeyse hepsi gey ya da trans bayan karakterlerdir. Sinemalarda LGBT karakterler genel olarak babasız büyümüş, toplum baskısına şiddetli bir biçimde maruz kalan, aile baskısı gören, sinemadaki öbür karakterler tarafından aşağılanan, mevtle tehdit edilen ve bazen de öldürülen karakterlerdir. Genel olarak 2000’lerde çekilen sinemalarda LGBT karakterler üzerinden seyirciye dram ve ajitasyon yapıldığı gözlemlenmektedir. Bu birinci bakışta farkındalık gayesiyle kurgulanmış üzere görünse de cinsel yönelim ve cinsiyet kimliğine dair yetersiz ve yer yer fobik varsayımlar üzerine kurulan bu karakterlerin seyircide ıstırap yaratması hedeflenmiş görünmektedir. Ayrıyeten drama mevzu olan karakterlerin genel olarak gey ve trans bayan olması da kritiktir.”

2010’LU YILLAR: LGBT’LER KENDİ KİMLİKLERİYLE BAŞROLDE

2010’ların başlarında Türkiye’de LGBT aktivizminin süratle büyüdüğünü lakin ilerleyen tarihlerde Türkiye’de yaşanan bombalı intihar taarruzları nedeniyle sokak hareketlerinde düşüş yaşandığını belirten Yayla, bu duruma karşın LGBT’lerin toplum nezdinde farkındalığının azalmadığının sinema alanında görüldüğünü belirtti.

Bu periyotta başrolde LGBT karakterlerin sırf LGBT olmak bakımından kurgulanmadığını, hayatın içine karışan LGBT temsillerinin olduğu sinemaların ortaya çıktığını belirten Yayla, ‘Nar’ ve ‘Tamam Mıyız’ sinemalarını örnek vererek şu tespitleri yaptı: “LGBT’lerin sürekli kriminalize edilmesi, hayatlarında başlarına gelen her şeyin LGBT oluşlarına bağlı olarak kurgulanmasına bir karşı çıkış olarak isimlendirilebilecek olan Nar ve Tamam Mıyız sinemaları, hem Türkiye sineması hem de LGBT hareketi bakımından değerli bir gelişmedir. Bu sinemaların yanı sıra gösterime giren başka LGBT karakterli sinemalarda de fobiden arındırılmış, ajite edilmemiş ve olumlayıcı temsiller görülmüştür. Tekrar bu devirde Bülent Ersoy’la 1982 yılında denenmiş olan gerçek LGBT hayat öyküsünün sinemanın konusu olması, Zenne sineması ile birinci başarılı örneğini gerçekleştirmiştir. 2008 yılında babası tarafından eşcinsel olduğu için öldürülen Ahmet Yıldız’ın hayatını husus edinen Zenne sineması hem halktan hem de eleştirmenlerden çokça beğeni almış ve bir mühlet Türkiye gündeminde kalmayı başarmıştır.”

‘SİNEMA KESİMİ LGBT’LERE BAKIŞ AÇISINI OLUŞTURMAKTA ETKİLİ’

Sinemanın, toplum nezdinde LGBT hakkında olumlu ve olumsuz yargıların oluşmasında tesiri olduğu sonucuna ulaşıldığını belirten Yayla, tezinin sonuç kısmında şunları tabir etti: “Sinemada LGBT temsillerin periyotlar ortası farklılığı açıkça gösteriyor ki gerek LGBT örgütlenmesi, gerek Türkiye’nin LGBT siyaseti, gerekse sinema dalı, toplumun LGBT’lere bakış açısını oluşturmakta hayli tesirlidir. Bu bağlamda sinema sanatının ve toplumun sağduyusunun birbiriyle bağ içerisinde hareket ettiğini söylemek mümkündür.”

Gazete Duvar

hack forum hacker sitesi hack forum gaziantep escort gaziantep escort Shell download cami halısı cami halısı cami halısı cami halısı cami halısı beylikdüzü escort
izmit escort Ataşehir escort ankara escort bostancı escort kadıköy escort muğla escort hack forum bahis forum forum bahis onwin babilbet fethiye escort slot siteleri deneme bonusu veren siteler deneme bonusu veren siteler en güvenilir casino siteleri hack forum warez forum hack forum warez forum hack forum warez forum deneme bonusu deneme bonusu