gundemkocaeli.net
Çağdaş sanatın mekânsız dokusu: Khadija Baker - Aktivite Haber » Aktivite Haber Dünyadan En Yeni Haberler; Gündem
Ana Sayfa Kültür-Sanat 13 Eylül 2020 1 Görüntüleme

Çağdaş sanatın mekânsız dokusu: Khadija Baker

Fatih Tan

Khadija Baker, Rojava’nın Amûdê‎ kentinden olup 2001 yılından beri Kanada’nın Montreal kentinde yaşayan çok disiplinli bir sanatçıdır. Baker; dokuma, heykel, ses/video üzere farklı medyumları birleştirip yeni alanlar açarak farklı enstalasyonlar yaratmaya çalışır. Travmatik hadiselere şahit olan sanatçı için ‘yerleşmemiş konut hissi’, sanat tecrübesinin en değerli kesimidir. Kimlik, hafıza, göç, ana lisan, yerinden edilme ve konutun meçhullüğü üzere farklı hususlara odaklanan Baker, daha çok toplumsal ve politik temaları çalışmalarında işliyor. Ayrıyeten faal empati alanları ve daha fazla anlayış yaratmak ismine interaktif işler de gerçekleştiren Baker, iştirakçi öykü anlatımları ve performanslar da gerçekleştirmektedir. Concordia Üniversitesi Açık Medya kısmında yüksek lisansını tamamlayan sanatçı, Kanada Sanat Kurulu ve Quebec Conseil des arts es des letters’den çeşitli mükafatlar kazanmıştır. Çalışmaları; Montreal, Toronto, New York, Los Angeles, San Francisco, Paris, Tokyo, Londra, Berlin, Marsilya, Amsterdam, Roma, Beyrut, Şam, Seul, 18. Sidney Bienali üzere ve daha birçok ismini sayamadığım kıymetli sanat merkezlerinde gösterildi.

Baker’in 2011 yılında üretmiş olduğu “Home Songs” (Ev Şarkıları) isimli görüntü enstalasyon çalışmasını ele almak istedim. Görüntüde sanatçı sıvı bir unsurun üzerine mürekkebi üst üste bindirerek yazı aksiyonunda bulunuyor. Bu yazı hareketi -el yazısı- 6 dakika 29 saniye içeriyor. Sanatçı, bu görüntü çalışmasını bizlere şu formda açıklıyor: “Bu görüntüde, siyah mürekkebi özel şeffaf bir sıvı üzerine yazıyorum. İzleyicinin, yazılı sözlerimin kısa müddette kaybolan izlerini görebilmesi için el hareketine odaklanmaları gerekiyor. Birebir yüzeye birçok katman yazdıktan sonra, izleyici görünen hiçbir harfi görmeyecektir. Yalnızca el hareketi görülecektir. Bu projeyi, geçmişte konuta –Amûdê’ye‎- yazılan mektuplardan yola çıkarak oluşturdum. Özetle bu görüntü çalışmasını yerinden edilme ve göçmenlik metaforu olarak ele aldım.”

Bu noktadan itibaren sanatkarın hem telaffuzunun dışında hem de telaffuzuna ek olarak, kendi paradoksal okumamı şöyle temellendirmek istiyorum. Oraya gelmeden evvel şunu belirtmek isterim ki, Louis Althusser’in bizlere -ya da en azından bana- kazandırdığı en değerli öğretilerinden bir tanesi “semptomatik okuma” metodudur. Bu okuma tekniği, okunan mevcut bir metinde, ‘metnin içinde direkt tabir edilmeyeni’ ortaya çıkarma metodudur. Pierre Macherey’in tespiti üzere: “Althusser bugün ilgi çekiyor, bir ‘güncellik’ arz ediyor ancak bunun nedeni, kurmayı başardığı ve elimize anahtarlarla kullanım kılavuzunu teslim ettiği homojen bir niyet sistemi, yani Althussercilik değil; bazen fark edilmez formda, bazen çığlık çığlığa kendi içinde barındırdığı zıtlıklardır.” Macherey’in bu tespitine katılmakla bir arada, Althusser tahminen de ideoloji tarihinde seçkin görülmüş bir yola girerek ‘Özeleştiri Öğeleri’ kitabında bilim-ideoloji teorisini sorunlaştırarak bu teorisini kendisi reddeder. Ve bunu “Teorisizm” olarak tanımlar. Bana kalırsa bu, niyete yapılan en büyük düşünsel atılımdır. Sabitliği ve sürekliliği kanıdan koparmak, niyetin doğasıyla bir özdeşimdir. Zira rastgele bir fikir ya da ideoloji, düzeltilmeye muhtaçsa lakin o vakit ‘ütopik’ olandan kurtulur. Tahminen de Marksizm’i ikinci kere ütopik olan ile itham edilen aykırı telaffuzlardan de ‘yapı’ olarak kurtarmıştır. (Ancak ‘teorisizm’ argümanına tekrar de bir şerh düşmek istiyorum: ‘Özeleştiri Öğeleri’ kitabının Fransa’daki birinci baskısı 1974 yılında gerçekleşti. 1980’li yılların başında hastaneye yatırılmadan evvel -son dönemlerinde- kendi deneyimlerine dayanarak Marksizm’in felsefi bir fikir olmadığını ve olamayacağını yeniden ısrarla belirtti Althusser. Tekrardan kendi içinde bir zıtlık yaratmayı başardı bizlere).

Bütün bunların doğrultusunda Baker’in görüntüsüne tekrardan dönersek, onun, ‘Burada ne demek istemiyor?’ ya da ‘Burada nereye parmak basılmamış?’ kısmıyla ilgili (Baker’in açıklamasının dışında) kendi semptomatik okumamı yapmak istiyorum. Çalışmadaki harflerin üst üste binmesi bizi aşağı üst ta Antik Yunan’a kadar götürüyor. Aristo, “Konuşma, öteki hayvanların sahip oldukları ve acı ya da haz tabir etmek için kullandıkları sesten farklı bir şeydir” der. Aristo, kısaca hayvanların konuşamadığını, yalnızca haz ve acı yaşarken ses çıkardıklarını söyler. Buradaki olgu bizlere Baker’in kendi anadilinin temelinde metaforik olarak salt ses ve harften ibaret olduğunu gösteriyor. Sanatçı, görüntü çalışmasında yazılan harflerin ses eşliğinde bir hazza dönüşüp, kısa bir müddet içinde de gittikçe anlaşılmayan, karmaşıklaşan ve acıya dönüşen boyutunun paradoksal tarafını ortaya koyuyor. Lisanı ve söylemi hayvani bir vücut ile konumlandırarak, kendisini de bu pozisyonlandırma üzerinden içeride bırakıyor. Tahminen de Antik Çağ’a kadar geriye değil de, temelinde ileride postmodern çağda olduğumuz gerçeğini bize gün itibariyle özetliyor. Lisanın, ses ve harften ayrışarak bir sıvı unsur üzerinden tekrardan bir ortaya gelerek ve birleşerek kıvrıldığı uzamının tabanı, izleyiciye bir meydan okumadır. Bu meydan okuma, yalnızca lisanın yasaklı olmadığını, birebir vakitte sesin ve harfin de bir noktadan sonra yasaklı olduğu gerçeğini yazı üzerinden açıklıyor olmasıdır. Zira bunu yazı üzerinden gösterirken sesi ve harfleri duyamıyoruz. Sanatkarın meydan okumasını şöyle okuyabiliriz; “Dilimi tanımıyorsanız ya da bu hakkımı gasp ediyorsanız, ben de sizin okuma hakkınızı -kendi dilim üzerinden- elinizden alıyorum. Yazdıklarımı okumanıza müsaade vermiyor ve bir formda engelliyorum.” Bu bir reaksiyon değil, bilakis bir sorgulama alanı yaratmaktır. Rancière’in bu bağlamda ezber bozan çok kıymetli bir paradigmasına yer vermek istiyorum: “1961 ekiminde Fransız polisi tarafından Fransız halkı ismine öldüresiye dövülen ve Seine Nehri’ne atılan Cezayirlilerin cesetleriyle özdeşleşme. Biz kendimizi bu Cezayirlilerle özdeşleştiremezdik, fakat Fransız halkıyla –ki onun ismine öldürülmüşlerdi- özdeşleşmemizi sorgulayabilirdik.”(1) Baker’in görüntüdeki sesten ve harften ibaret görülen lisanına yapılması gereken empati ve hassaslık özdeşimi değildir. Rancière’in altını çizdiği üzere, senin ismine ötekinin konumlandığı hayvani vücuda karşı senin kendini sorgulayıcı özdeşimindir. Dahası, bu senin kaçınılmaz olarak daima kaçtığın kolektif suçluluk duygundur.

Kolektif suçluluk duygusu genelde siyasi bir depolitizasyon durumunu da beraberinde getirir. Ve bu türlü mümkün durumlarda ötekinin sanat algısı bir eskatoloji nosyonuna teslim oluyor. Bu eskatolojik durumu, Deleuze’ün dayanılmaz ‘minör dil’ teorisinin içinden manalandırabiliriz. Hatta gün itibariyle buna ‘minör sendrom’ dahi diyebiliriz. Zira temelde bu teslimiyet estetik değil, politik bir ütopyadır. Temelinde estetiğin biricik gerçekliği ütopik olmasıdır. Tam da bu noktada Baker’in bu atağı, lisanının kendi gerçekliği içinde yazı üzerinden düzeltmesi, tekrardan bozması ve yine çarpıştırması –kendi imgesini düzeltmeye muhtaç görmesi- kendi politik ütopyasını ortadan kaldırmasıdır. Bu da artık politik olanın gerçek gerçekliğine bir geçişidir. Bu durumu ortadan kaldıran  ya da belirleyen de sanatkarın kendi tavrıdır. Münasebetiyle bu gerçeklik; yazamadığı, gönderemediği ve ailesinin okuyamadığı mektubudur. Bunların hepsi -yani mektup üzerinden yaşanılan bu olumsuzlama olgusu- ütopyadan kopuştur. Ve bu kopuş, artık bir gerçeklik formuna dönüşmüştür. Son kertede yazılamayan-konuşulamayan Kürtçenin simgesel-metaforik gerçekliğidir bu dönüşüm. Sonuç itibariyle son sözümü -Khadija Baker adına- tekrar Rancière’in şu değerli tespitiyle bitirmek istiyorum: “Muhalif yahut eleştirel sanatçı, imajların teşhir edilmesiyle saklanan sırrın ifşa olmasını sağlayan kısa devreler ve çarpışmalar üretmeyi maksatlar daima.”(2)

KAYNAKLAR

  1. Siyasalın Kıyısında, Jacques Rancière, Çev. Aziz Ufuk Kılıç, s.75, Metis Yay.
  2. Özgürleşen Seyirci, Jacques Rancière, Çev. E. Burak Şaman, s.32, Metis Yay.

Gazete Duvar

hack forum warez forum hacker sitesi gaziantep escort gaziantep escort Shell download cami halısı cami halısı cami halısı cami halısı cami halısı beylikdüzü escort bitcoin casino siteleri
Evden eve nakliyat Evden eve nakliyat Evden eve nakliyat Evden eve nakliyat Evden eve nakliyat
hack forum forum bahis onwin fethiye escort bursa escort infoisrael.net casino siteleri deneme bonusu veren siteler meritking meritking izmit escort Ataşehir escort ankara escort bostancı escort kadıköy escort slot siteleri Casibom deneme bonusu veren siteler deneme bonusu veren siteler hack forum hack forum hack forum hack forum hack forum warez script hacking forum loca forum Tarafbet