Ana Sayfa Kültür-Sanat 3 Nisan 2022 22 Görüntüleme

Müziğin saklı emekçileri: Sahne ışıklarının ardında gerçek hayat var

Müzik dalı, bir yanıyla dünyanın en parlak ve eğlenceli alanlarından biri olarak görülür. Sahneye çıkan sanatkarlar, ışıklar altında müziklerini söyleyip şovlarını yaparken bu ana şahit olanlar birçok vakit atmosferin tesirine kapılır. Bu nedenle bu dalda çalışan insanların hayatlarının, tıpkı o bir-iki saatlik konser üzere geçtiği düşünülür. Tanınan kültürün de tesiriyle, makul seviyede bir şöhreti yakalamış olan sanatkarların medyadaki ışıltılı imajları, müzik işine dair algının şekillenmesine de tesir ediyor. Bu dal dışarıdan bakıldığında çok para kazanılan, hiç durmadan eğlenilen, partilerle ve seyahatlerle örülü bir kesimmiş üzere algılanabiliyor.

Türkiye’de bugün direkt on binlerce insanın, dolaylı olarak ise yüz binlerce insanın kesimi olduğu ve geçimini sağladığı müzik ve cümbüş dalı üzerindeki bu ışıklı algı, pandemiyle birlikte bir nebze değişti. Müzik ve öteki sanat etkinliklerinin durmasıyla birlikte bu işi yapan ve birçok vakit gündelik olarak para kazanan sanatkarlar ve bölüm çalışanları tahminen de hayatlarının en büyük profesyonel kriziyle karşı karşıya kaldı. Geçinemediği için intihar eden müzisyenlere dair haberler art geriye bu durumdan habersiz milyonlarca insanın önüne niyet durumun ciddiyeti anlaşıldı. Öteki yandan şöhretli birçok müzisyen geçinemediğini ve hatta enstrümanlarını satmak zorunda kaldığını açıkladı.

Bunlar yaşanırken Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın, müzik meslek birlikleri üzerinden proje temelli olarak yaptığı süreksiz yardım, müzik kesiminde önemli tenkitleri de beraberinde getirdi. Tüm bu durum ise müzik işçilerinin toplumsal teminatları, sendikasız ve örgütsüz çalışmaları, ağır iş şartları ve kayıt dışılık tartışmalarını bir defa daha gündeme getirdi. Bugün, gece 12 yasağına karşın müzik dalı işlemeye başlamış durumda. Konserler düzenleniyor, etkinlikler yapılıyor, sanatkarlar uzun bir ortadan sonra sahnelere çıkıp dinleyicileriyle buluşuyor. Bu kısıtlı da olsa açılma hali ise pandemi periyodunda gündeme gelen tüm tartışmaları şimdilik bir kere daha rafa kaldırmış üzere görünüyor.

Bir müzik etkinliğinde sahne üzerinde görülen müzisyenler, o aktifliğin gerçekleşmesi için çalışan onlarca, kimi vakit yüzlerce müzik işçisinin çok küçük bir kısmını oluşturuyor. Sesçisinden ışıkçısına, rodisinden çeşit menajerine, kulis görevlisinden sürücüsüne, sahne teknisyeninden sahne görsellerini hazırlayanlara, müziğin sahne gerisinde çok sayıda müzik işçisi var. Genelde minimum şartlarda vazifelerini yapan bu beşerler, bu parıltılı şovun gerçekleşebilmesinin de asıl nedenleri.

Müziğin görünmeyen işçileriyle konuştuk. Cins menajerleri, ışıkçılar, rodiler, sahne fotoğrafçıları, sahne ışıklarının ardında olup bitenleri Duvar okurları için paylaştı.

‘90 DAKİKALIK BİR KONSER İÇİN HAFTALAR SÜREN ÇALIŞMA…’

Emre Tanrıkulu, sanatçı menajerliğinin yanı sıra tıp menajerliği yapıyor. “Davul çalmayı denedim baktım o kabiliyet yok, gitar çalmayı denedim yalnızca üç akor basabiliyorum. Madem bir şey çalamıyorum ben de çene çalayım diye başladım bu işe” diye anlatıyor dala girişini. Kümelerin seyahatleri, enstrümanlarının ve ekipmanların taşınmasının organize edilmesi, konser alanındaki hazırlığın tamamlanması, sanatkarların kulislerinin sorumluluğu üzere sayısız iş kalemi var çeşit menajerlerinin. Tanrıkulu, “Ortalama 90 dakikalık bir konserde, aslında haftalar, aylar tahminen de en harikası dinleyici ile buluşturmaya çalışmak için yıllarca süren bir emeğin modüllerinden biriyim” diye anlatıyor işini. “Dinleyici bir müzikte sahnedeki ya da stüdyodaki müzisyenler ile buluşuyor. Aslında müziğin mutfakta başlayıp yayınlandığı ana kadar olan ve müziğin ruhunun dinleyicinin ruhunu beslediği süreç onlarca kişinin de emeği ile bu basamağa gelmekte” diyen Tanrıkulu bunu, “Sanatçının yarattığı müzik sonrasında onlarca küçük iş, bir büyük buluşma yaratmakta” diye özetliyor.

Emre Tanrıkulu

Bir konserin nasıl gerçekleştiğini sorduğumuzda Emre Tanrıkulu şunları anlatıyor: “Konserin lokasyonunun belirlenmesi, tarihin seçilmesi, tanıtım metni ve malzemelerin hazırlanması, sonrasındaki tanıtım süreci, konser günü gerçekleşecek ulaşım, konaklama, kulis, temel gereksinimlerin karşılanması, konser için gereken teknik takip, teknik hazırlıklar ve konser öncesi ‘soundcheck’ süreci, konser sırası iştirakçi herkesin güvenliği, ışık ve ses nizamı, konseri ölümsüzleştiren görüntü ve fotoğrafların çekimi, sonrası dinlenme, imza, fotoğraf üzere aksiyonlar dâhil bir konserin gerçekleşmesi için onlarca basamak var. Bunları gerçekleştiren menajer, çeşit menajeri, yapım menajeri, basın-pr takımı, grafik tasarım takımı, sesçi, rodi, fotoğrafçı, ışıkçı üzere takımlar sanatçı grubu olarak işin içindeyken, organizatör, yer işletmesi, güvenlik, sürücü, garson arkadaşlar da aktifliğin gerçekleşmesindeki dış takımı temsil eder.”

‘KULİSTE KAÇ BARDAK VAR?’

Oğuzhan Koç, Yüzyüzeyken Konuşuruz, Ozbi üzere isimlerin tıp menajerliğini yapan Hikaye Köse, yaptığı işin “bir konser gününün programını organize etmek” olduğunu söylüyor. Köse, “Şehirlere nasıl gidilecek, ulaşım için araçlar ya da biletler nasıl organize edilecek, kim hangi saatte yola çıkacak, nerede yemek yenilecek, hangi otelde kalınacak üzere birçok soruya, sanatkarların ve takımın konforunu gözeterek karşılık vermek zorundayız” diyor ve ekliyor: “Bizim işimiz, konser günü aşikâr olduğunda başlar ve konserden sonra takımdaki herkes konutuna girdiğinde sona erer.”

Kimi konserlerin günlerce süren mesailer istediğini söyleyen Hikaye Köse, kimi vakit da 7-8 saatlik bir mesaiyle bir konser gününün organize edilebildiğini belirtiyor. Lakin bu mesai müddetlerinin işin zorluğuyla pek de ilgisi olmadığını ise şu cümleyle anlatıyor: “Bazen günlerce konuta dönemesem bile hiç yorulmamış oluyorken bazen 15 dakikalık bir kriz bana günlerce gerilim ve yorgunluk getirebiliyor.”

Köse, bir çeşit menajerinin “Uçak kaçta, nereden kalkıyor? Kim konutundan kaçta ve nasıl alınıyor?” üzere soruların yanı sıra “Kuliste kaç bardak var?” sorusunun da karşılığını veren kişi olduğunu söylüyor.

‘HER ŞEYDEN SORUMLUYUZ’

Öteki bir çeşit menajeri Talha Cenk Yıldırım, Adamlar ve Yüzyüzeyken Konuşuruz kümeleriyle çalışıyor. Bölüme 8 yıl evvel rodi (sahnedeki tüm enstrümanları ve teknik ekipmanı taşıyan, kuran ve konserden sonra sahneden çıkaran görevli) olarak giren Yıldırım, yaptığı işin en besbelli özelliğinin vakit kavramı olmaması olduğunu söz ediyor: “Her an ulaşılabilir olmak zorunda olunan bir konum. En azından ben bu türlü hissediyorum. Çok dinamik bir yapısı var.”

Talha Cenk Yıldırım

Yıldırım da sahnedeki bir iki saatlik konserin, öncesinde ve sonrasında büyük bir emek gerektiren bir tertip olduğunu hatırlatıyor: “İşimizin büyük bir kısmını konser aktiflikleri kaplıyor üzere dursa da, art tarafta istikrarı kurulan, yürütülen çok farklı çalışmalar mevcut. Büyük bir sorumluluk. Sahnedeki sanatkarların memnunluğu, takımın huzuru, seyircinin aldığı haz. Her şeyden kendimi sorumlu hissettiğim ve bu noktada kendim başta olmak üzere herkesten her konser azamî performans beklediğim bir organizma.”

‘BİR KONSER, IŞIKÇI İÇİN UYKUSUZ 24 SAATLİK MESAİDİR’

Uğur Can Lider, ışık dizayncısı, teknisyeni, programlayıcısı ve operatörü. Sahnenin sesle birlikte en kıymetli iki ögesinden biri ışık. Her sanatkarın, her yerin ve her dinleyicinin, tek tek tüm performanslarda farklı beklentileri oluyor ışıkla ilgili. Lider, bugüne dek her biri birbirinden farklı sayısız sahneyi aydınlatmış. Yaptığı işin kimi vakit konserden 24 saat evvel başladığını anlatan Uğur Can Başkan, süreci şöyle özetliyor: “Bir konserde ses ve ışık sistemi tedarikçisi firma bir gün evvelden sahneyi ve sistemi kurar. Duruma nazaran sanatçı grubu geceden yahut konser günü sahne kurulumuna başlar. Sonra ses ve ışık provaları başlar. Uyumadan 24 saati bulan bir maratondur bu. Sanatçı takımında de tüm bu işleri denetim eden bir yapım amiri vardır. O da en başından en sonuna alanda olur. Sonra sahne amiri ve rodiler alana gelir ve enstrümanların ve varsa dekorun kurulumunu yapar. Akabinde ‘tonmaister’ler gelir ve her şeyin düzgün çalıştığından emin olduktan sonra soundcheck ve prova başlar. Işıkçı ise sabaha kadar sürecek çalışma için alandadır ve sabah birinci gelenlerden biridir.”

Uğur Can Başkan

‘GİTAR TEKNİSYENİ NE YAPAR?’

Yıllardır konser grupları için rodi olarak çalışan Aykan Vural, ayrıyeten Mor ve Ötesi grubunda gitar teknisyeni olarak vazife yapıyor. “Bir gitar teknisyeni ne yapar?” sorumuza Vural şöyle cevap veriyor: “Grubun gitar çalan üyelerinin elektrogitar, basgitar, akustik gitar üzere enstrümanlarının ve amfi, pedal üzere ekipmanlarının rutin bakımlarını yapmak ve yaptırmak, konsere hazır hale getirmek, konser günü geldiğinde ekipmanları eksiksiz bir halde sahneye yerleştirmek, kurmak ve her şeyin problemsiz bir biçimde çalıştığından emin olduktan sonra ses provası yapmak… Ayrıyeten konser sırasında da dikkatle takip edip rastgele bir sorun yaşandığında en süratli formda müdahale etmek de gitar teknisyeninin vazifesidir.”

Aykan Vural

Birlikte çalıştığı sanatkarın isteklerini, beklentilerini en iyi biçimde anlayabilmek ve karşılayabilmek zorunda olduğunu belirten Aykan Vural, “En nihayetinde bana ve yaptığım işe güvenerek o sahneye çıkıyorlar” diyor.

Konser dönemlerinde çok ağır bir tempoda çalıştıklarını söz eden Vural, “Bir konser için hazırlıklar günler öncesinden başlayabilir. Her konser için geçerli olmasa bile, buna kümenin prova yapması, yapım görüşmeleri ve yapılması gereken bant, pil, gitar teli, pena üzere alışverişler dahil olmak üzere ortalama 4-5 günlük bir ön çalışma eşlik edebilir” diye anlatıyor bu süreci.

Her konserde ya da aktiflikte olmasa da bilhassa büyük tertiplerde sahnenin ışık dışında bir görsel ögesi var. Kimi konserlerde sahnedeki sanatkarlara görsel gereçler, görüntüler eşlik ediyor. Recep Yılmaz da yıllardır müzik bölümünün “görsel” gereksinimleri için sanatkarlarla kent şehir dolaşan isimlerden biri. Hem bir klip direktörü hem de konser sinemaları ya da reji yayınları için direktörlük yapıyor. Birtakım kümelerle ise konser fotoğrafçısı ve VJ olarak çalışıyor. Yılmaz, büyük konser tertiplerinde sahneye yansıyan imgeleri hem çekiyor, hem de bu imajların uygun bir biçimde konsere eşlik etmesi için kumanda masasının başına geçiyor.

Recep Yılmaz

Çok ağır ve güç bir iş yaptığını belirten Yılmaz, isminin “eğlence” olması nedeniyle bu işin “gevşek bir tempo” ile yapıldığının sanılmasını müzik işçilerine bir saygısızlık olarak görüyor. Yılmaz’a nazaran vakte en çok uyulması gereken ve iş disipliniyle yapılması kaide olan bir iş müzik işçilerinin yaptığı.

PARLAK IŞIKLARIN ARDINDA GERÇEK HAYAT VAR

Konuştuğumuz müzik işçileri, müzik kesiminin dışarından nasıl göründüğünü bildiklerini ve bunu anladıklarını tabir ediyor. Çabucak hepsinin ortaklaştığı mevzular ise işin ne kadar sıkıntı olursa olsun eğlenceli olduğu ve müziği sevmeden yapmanın mümkün olmadığı. Aykan Vural bunu şöyle özetliyor: “İçerisinde bulunduğumuz dal her ne kadar dışarıdan o biçimde gözükse de her vakit o denli olmayabilir. Lakin yeri geldiğinde cümbüş de kaçınılmaz olabilir, uzun yıllar boyunca birebir beşerlerle birlikte çalışmak iş arkadaşlığının yanında arkadaşlığı da işin içine katıyor. Ve bu gidilen yerleri, birlikte gittiğiniz yolu ve geçen vakti çok daha eğlenceli, keyifli bir hale dönüştürüyor.”

Işık teknisyeni Uğur Can Başkan de işini severek yaptığı için eğlenceli bulanlardan: “İşinizde güzelseniz çıkarlı diyebilirim. Lakin ülkemizde konserler çoğunlukla cümbüş olarak görüldüğünden, insanların eğlenmek için dışarı çıktığı Cuma ve Cumartesi günleri konserler olabiliyor. Yani yalnızca konserlerle geçinmek sıkıntı. Bilhassa de en ufak bir felaket haberinde konserlerin iptal olduğunu da düşünürsek… Ben bu nedenle konserlerden arta kalan günlerimi tiyatro sahneleri için ışık yapmaya ayırmaya çalışıyorum.”

Talha Cenk Yıldırım, kendisini çalıştığı gruplar açısından şanslı buluyor: “İşimizin çok eğlenceli olduğu kesin. En azından benim için. Sevmediğim, ahenk sağlayamadığım kimse ile bu yolda yürümedim bu güne kadar ve bu beni çok memnun ediyor. Çok hoş beşerlerle, çok hoş sohbetler eşliğinde uzun bir seyahatteyiz. Ve bunu yaparken para kazanıp hayatlarımıza devam ediyoruz. Büyük bir lüks.”

Emre Tanrıkulu, müziğin art planındaki işçilerin günübirlik para kazanıyor olduğunu hatırlatıyor. Aktiflikten aktifliğe fiyat alındığını söyleyen Tanrıkulu, bilhassa örgütsüzlüğün en büyük meselelerden biri olduğunu belirtiyor: “Gelirler yalnızca aktiflik bazlı. Sendikanın olmadığı, sahne işçilerini koruyan maddelerin eksik olduğu, müzik birliklerinin tam manasıyla maalesef birlikte olamadığı ve gücünü gösteremeyen bir bölüm. Gücünü dinleyicisinden alan hakikat bir takımın, yanlışsız sanatkarın kanatlarının altında uzun yıllar birlikte çalışması değerli bir nimet.”

Recep Yılmaz ise, “Yaşadığımız nizamda rastgele bir şeyin çıkarlı ya da parlak olabilmesi en fazla bizim hayal eserimiz olabilir. Sistem adil olmadığı sürece bu türlü bir beklentiye girmek hiçbir kesim için gerçek değil” diyor.

PANDEMİNİN YARATTIĞI TRAVMA

Müzik kesimi açısından tarihindeki en büyük krizlerden birini ortaya çıkaran Covid-19 pandemisi ve bu nedenle yaşanan kapanmayı da sorduk müzik işçilerine. Hepsi büyük zorluklarla uğraş etmek zorunda kaldıklarını söylüyor. Paylaşılan en besbelli his ise “yalnız bırakılmışlık hissi”. Emre Tanrıkulu şunları söylüyor bu hususla ilgili: “Pandemi sürecinde o kadar yalnız kaldık ki. Sıhhat sıkıntıları, aile ve özel hayat, gelecek planları etkilenecek kadar ziyadesiyle ziyan gördük. Suyun yokuşlardan şarıl şarıl basamakları ıslattığı noktada, yokuş çıkarken susuz kaldık. Aslında bunları onlarca sefer konuştuk, fakat evvel bölüm içindeki insanların birbirine, sonrada gerçekleri her vakit görmesini istediğimiz halkın, yani dinleyicinin de bize sahip çıkması gerekmekte. Dünyanın insanın yaratılışı bir sanatken, ruhumuzu besleyen müziğe düşman olunmasına müsaade verilmemesi gerekiyor. Meğer şu an yaşanan ve pandemi gerekçesiyle uygulanan 00:00 yasağına bakalım. Yalnızca müzisyenler değil; okulu sonrası yevmiyeli garsonluk yapan öğrenciden, taksicisine, çorbacısına, fırıncısına kadar bir çok mesleği besleyen sahne sanatları aktiflikleri, maalesef başta imza yetkilisi devlet vazifelileri, sonrasında kendi iç dinamikleri ancak en nihayetinde herkesin üstünde olan dinleyici yani halk tarafından yalnız bırakılmaya da devam ediyor.”

Talha Cenk Yıldırım ise pandemiden ders alınması gerektiği görüşünde. Yıldırım, “Genellikle sıcak para üzerinden ilerleyen, sabit bir ekonomik projeksiyonu olamayan bölümümüzde herkes hesabını bilmek konusunda uzmanlaşmalı diye düşünüyorum” diyor.

Uğur Can Lider, pandemi devrinde daha evvel çalıştığı sanatkarların dayanağını görmüş olanlardan biri. “Pandeminin başlarında ben durumu pek idrak edememişim açıkçası. Birkaç ay dinlenir, ailemle vakit geçiririm diye düşünmüştüm. Ancak vakit geçtikçe hayat zorlaşmaya başladı. Az olan birikimim de tükenince güç günler geçirdim” diyen Lider, hâlâ kapanma periyodunda yaşadığı ekonomik kahırların yaralarını sarmakla uğraştığını belirtiyor ve ekliyor: “Hayat da, bölümümüz de artık daha sıkıntı.”

Recep Yılmaz, mesleğini diğer alanlarda da yapabildiği için pandemide bir nebze olsun şanslı olduğunu belirtiyor lakin o da müzik kesiminde birçok insanın diğer alanlara savrulmak zorunda kaldığına şahit olmuş: “Meslek birlikleri müzisyenler dışında teknik gruplara de dayanak fonları oluşturmaya çalıştı fakat taşıma su ile nereye kadar. Bir de devletin yardım fonları müzik dalındaki işçilerin bu kadar yıldır kayıt dışı çalıştırılması durumu göz önüne serdi, birçok insan kayıt dışı çalıştığı için yaptığı işi kanıtlayıp devlet dayanağı alamadı. Devletin epey yıldır tahlil üretememesi ile bu bölüm içerisinde patronajını oluşturmuş sömürü tertibini kurmuş yapımcıların tutumu ile birleşince pandemide birçok insan hiç bir yardımdan faydalanamadı. Beşerler birinci etapta tepki verip bu mevzuları sorgularken konserlerin bir nebze olağana dönmesiyle birlikte tekrardan geçim ve iş sıkıntısına düştüler. Günün sonunda insanların ömür gayretinden beslenen birebir sömürü tertibi ve tıpkı meseleler tekrar havada kaldı.”

Gazete Duvar

hack forum gaziantep escort gaziantep escort